Op weg naar nieuwe democratie...

Informatie over Code Oranje

Het doel van Code Oranje

Het hervormen van onze democratie – waarin op dit moment politieke partijen leidend zijn – naar een democratie van nieuwe vormen, waarin de samenwerking met de inwoners van ons land centraal staat.

Code Oranje staat voor:

  1. Een transparant en open formatieproces na de verkiezingen
  2. Formeren samen met de samenleving
  3. De samenleving stuurt de politieke agenda
  4. De (ervarings-)deskundigheid en de kennis van onze inwoners wordt optimaal benut
  5. Ieder ministerie heeft een burgerjury
  6. Gebruik maken van volksraadpleging (referendum)
  7. Invoeren van de burgerbegroting
  8. Alle ruimte voor burgerzeggenschap
  9. Dienstbare politici en bestuurders, die niet de pretentie hebben alles (het beste) te weten
  10. Geen partijbelang, geen fractiediscipline
  11. Kortom: op weg naar een nieuwe democratie

Gedeelde Uitgangspunten:

  • Verschillen van inzicht zijn even waardevol als de vaardigheid dit verschil vruchtbaar te maken (= het oplossen en overbruggen van verschil)
  • De politiek (Code Oranje) brengt de samenleving in positie om vraagstukken zelf op te lossen
  • De samenleving toont eigenaarschap en initiatief in het oplossen van maatschappelijke vraagstukken
  • De politiek (Code Oranje) consulteert en betrekt de samenleving op verschillende manieren bij de oordeels- en besluitvorming
  • De samenleving brengt zijn kennis en kunde in bij politieke oordeels- en besluitvorming

De volksvertegenwoordigers van Code Oranje:

  • Iedere volksvertegenwoordiger onderschrijft de uitgangspunten van Code Oranje
  • Iedere volksvertegenwoordiger werkt oplossingsgericht, betrekt de samenleving (op verschillende manieren) en brengt de samenleving in positie om vraagstukken op te lossen
  • Volksvertegenwoordigers hebben een open houding voor overleg; we vragen niet om fractiediscipline
  • Volksvertegenwoordigers zijn dienstbaar en hebben niet de pretentie alles (beter) te weten

Veel gestelde vragen

Nee, Code Oranje is eerder te omschrijven als een beweging, die wil laten zien dat het anders kan. Anders dan we tot nu toe in de politiek gewend zijn. Code Oranje bestaat uit een actieve groep mensen; ieder met zijn of haar opvattingen en ideeën. We verschillen daarin allemaal van elkaar. Er is geen overkoepelend orgaan (de “partij”) dat voor ons de (politieke) standpunten bepaalt. Wel delen we met elkaar de overtuiging dat we onze verschillen kunnen overbruggen én dat we bij ieder vraagstuk de samenleving betrekken

In ieder geval dus niet doordat “de partij” die voor ons bepaalt. Hoe dan wel? Door goed te luisteren naar de argumenten en gevoelens van de inwoners, vanuit de vaste overtuiging dat we tegenstellingen kunnen overbruggen. Maar bovenal door open te staan voor de oplossingen die de samenleving biedt. We leggen ons erop toe om dit steeds – voor ieder vraagstuk weer – te organiseren.

Zoals Code Oranje heeft aangekondigd, is de afgelopen maanden werk gemaakt aan de ‘agenda van onderop’. Deze is tot stand gekomen op basis van (honderden) gesprekken en interviews met een dwarsdoorsnede van onze samenleving, digitale enquêtes, bijeenkomsten in de diverse provincies en de inbreng vanuit lokale partijen. Het is en blijft natuurlijk een dynamische agenda, want Code Oranje blijft vanzelfsprekend doorgaan met deze manier te werken.

Uit die gesprekken halen we drie hoofdlijnen:

  1. De bevestiging dat bijna alle inwoners meer zeggenschap en invloed willen
  2. Onvrede over zaken waar het belang van de inwoners langdurig ondergesneeuwd is geweest
  3. Algemene uitgangspunten van goed en gedragen bestuur
Toelichting punt 1

Inwoners willen meer invloed en zeggenschap

In de gesprekken en enquêtes klinkt behoorlijke onvrede door over de huidige manier van politiek bedrijven. Inwoners die te weinig gehoor vinden, de politiek die teveel ‘met zichzelf bezig’ is, en die teveel de nadruk legt op ‘gekissebis’, ruzie en polarisatie. Er is steun en enthousiasme voor de manier waarop Code Oranje daarnaar kijkt. Er zijn ook veel mensen die voorbeelden noemen van geslaagde burgerinitiatieven. De meeste mensen willen na hun gesprek ook geïnformeerd en/of betrokken blijven bij hetgeen Code Oranje doet. Soms hoor je terug dat mensen ‘er geen geloof meer in hebben’, en denken dat ‘Code Oranje het ook niet gaat redden’.

De aanpak van Code Oranje staat op deze website uitgebreid beschreven. Dus de concrete voorstellen van Code Oranje voor democratische vernieuwing herhalen we op deze plek niet.

Toelichting punt 2 

Onvrede vanwege ondergesneeuwd belang van inwoners.

Veel mensen zijn concreet in hun voorbeelden. Opvallend is dat vaak gewezen wordt op zaken waarbij het belang van inwoners onvoldoende wordt erkend, of waar de politiek het belang van inwoners (langdurig) ondergeschikt heeft gemaakt.

Als je die onvrede omkeert in de richting ‘wat moet er dan gebeuren’, wordt het volgende verwoord:

  • Draag zorg voor een ruimhartige en toegankelijke regeling voor Groningse aardgasslachtoffers.
  • Stop met de overlastgevende uitbreiding van het (korte afstand-)vliegverkeer (vliegvelden Beek, Lelystad, Rotterdam/Den Haag, Eindhoven, Schiphol). Investeer daarentegen in duurzaam en innovatief transport, nationaal en Europees
  • Breng de directie van staalfabriek Tata Steel om de tafel met inwoners uit de directe omgeving om effectieve maatregelen te treffen voor de vermindering van de uitstoot uit de fabriek
  • Maak inwoners (of inwonerscoöperaties) eigenaar van windmolens en geef hen werkelijk zeggenschap over de locaties
  • Zorg voor beheersbare en ‘ethische’ digitale systemen in plaats van dit over te laten aan de commerciële ‘techreuzen’
Toelichting punt 3 

Uitgangspunten voor goed bestuur.

Er is een derde categorie, die over allerlei ‘dagelijkse’ vraagstukken gaat, van grotere en kleinere schaal, waar we – door de verschillende invalshoeken heen – een aantal uitgangspunten hebben uitgehaald. Die verwoorden we als algemene uitgangspunten, maar ze kunnen op heel veel specifieke vragen worden toegepast.

  • We streven niet naar telkens grotere schaal en grotere organisaties, maar juist naar kleinere schaal en nabijheid van voorzieningen
  • Niet meegaan in de eenzijdige dominantie van de economische groei, maar juist aandacht voor welzijn, gezonde leefomgeving en menselijke maat.
  • Minder regels (in de gezondheidszorg en het onderwijs bijv), maar ruimte voor de professionele medewerkers om goed invulling te geven aan hun werk
  • Meer invloed van de inwoners op woningbouwcorporaties, zorginstellingen en scholen i.p.v. meedoen met de voortgaande marktwerking
  • Steun geven aan burgerinitiatieven en aan coöperaties voor (onderlinge) zorg, wonen, cultuur, wijkbeheer en energie
  • De energietransitie van onderop organiseren, investeren in duurzame economie
  • Werken aan alternatieven voor bio-industrie en ‘megastallen’ en het ondersteunen van boerenbedrijven die omschakelen naar duurzame vormen van voedselproductie
  • Als het gaat om verkeer en vervoer: we streven naar een praktische mix van wegen (met schone auto’s), openbaar vervoer en goede bereikbaarheid per fiets
  • Het bevorderen van de lokale economie en het MKB, het stimuleren van onderlinge dienstverlening in buurten en wijken en het mogelijk maken van een lokale munt
  • Experimenten in de sociale zekerheid, met bijvoorbeeld het basisinkomen
  • Leven en opgroeien zonder armoede
  • Dienstbare en integere politici en bestuurders, geen zelfverrijking
  • Geen grote prestigeprojecten
  • Veilig leven, dus ook het terugdringen veiligheidsrisico’s
  • Sobere en doelmatige belastingheffing
  • Voorkomen van grootschalige vluchtelingenstromen. Kleinschalige opvang voor (echte) vluchtelingen (ook: opvang met wijkbuddies in buurten), geen verschil in regelgeving voor vluchtelingen en oorspronkelijke bevolking
  • Tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt, (ofwel gelijke kansen voor iedereen)
  • Vrijheid van godsdienst en geweten voor iedereen, maar geen extremisme, religieuze groepsdruk en fanatisme
  • Bestrijden van mensenhandel, drugsoverlast en loverboys, onder andere door het reguleren van de verkoop van drugs

Code Oranje is ervan overtuigd dat er meer nodig is dan een politieke partij. Wij vinden dat het met de stand van onze democratie “vijf voor twaalf” is. Daarom moet de huidige politieke situatie worden doorbroken. Slechts 2 procent van onze bevolking is lid van een politieke partij. Dus het is zeer de moeite waard om de ideeën van die andere 98 procent te benutten. Vandaar dat wij willen laten zien dat dit anders kan. Onze toekomstige Kamerleden (volksvertegenwoordigers) leggen dan ook geen verantwoording af aan “de partij” maar zij zullen voortdurend initiatieven nemen tot (nieuwe) vormen van interactie met de samenleving.

Het goede nieuws is, dat daar in veel gemeenten al ervaring mee is opgedaan. Denk bijvoorbeeld aan de burgerbegroting (in Breda), de samenlevingsagenda (in Alblasserdam), de burgerjury (in Rotterdam), het burgerbesluit (in Enschede), de wijkcoöperatie (in Groningen), het maatschappelijk akkoord (in Tubbergen en Kaag en Braassem), de burgertop, het lokale referendum of de toepassingen van e-democracy (in veel gemeenten in ons land). En dit is nog maar een greep: er zijn voorbeelden te over. Het zijn allemaal nieuwe vormen van democratie die in gemeenten met succes zijn uitgeprobeerd. Zij hebben met elkaar gemeenschappelijk dat er meer ruimte is voor burgerzeggenschap, kracht en inzichten vanuit de samenleving.

Alleen op landelijk niveau dringt dit nog onvoldoende door. Daar blijven de politieke partijen het speelveld beheersen. Dit wil Code Oranje doorbreken. Niet door vanuit het midden naar de extremen te vluchten, maar door de samenleving meer stem te geven.

De meeste politieke partijen hebben op alle onderwerpen een standpunt. Vaak is die ontwikkeld vanuit een overkoepelende ideologie. Maar de inwoners van ons land denken bijna nooit vanuit ideologieën, maar veel meer per maatschappelijk vraagstuk. Vandaar dat er weinig mensen zijn die zich volledig thuis voelen bij één bepaalde partij. Bij het ene thema denkt men meer zus, bij het andere thema meer zó.

Vandaar dat wij de democratie meer langs de lijnen van het vraagstuk willen organiseren. Per vraagstuk – ofwel “thematisch” – bedenken we de beste manier om dat vraagstuk op te lossen. Daarvoor maken we gebruik van die (inmiddels beproefde) nieuwe vormen.

We brengen deskundigen, leken en betrokkenen bij elkaar in wisselende vormen en verbanden, om oplossingen te bedenken voor de vraagstukken die zich voordoen.

Daaronder verstaat Code Oranje dat we verschillen én erkennen én van grote waarde vinden. Tegelijk hechten wij evenveel waarde aan het overbruggen van die verschillen – en dus aan het vinden van oplossingen. Kortom, we poetsen verschillen niet weg, maar we kijken naar die verschillen juist als bouwstenen om de beste oplossing te vinden. Daarom vergroten we de verschillen ook niet extreem uit, en daardoor profileren we ons ook niet op die verschillen. We richten ons erop hoe je vanuit dat verschil verder kunt komen. Soms door “in het midden uit te komen”, maar vaker door verrassende overbruggingsvoorstellen, of door heel nieuwe invalshoeken. Een win-win situatie dus.

Juist voor die oplossingsgerichtheid doen we overigens een beroep op onze inwoners (“de samenleving”), zodat we de kracht van ieders ideeën kunnen aanspreken en benutten.

Alle inwoners van Nederland zijn onze “achterban”. Iedereen doet mee. Ook de mensen die niet stemmen. Gewoon iedereen dus. Want iedereen heeft ideeën die de wijk, ons land en de wereld beter kunnen maken. Vandaar dat wij ernaar streven om iedereen te betrekken.

Nu heeft niet iedereen de behoefte om overal bij betrokken te worden. Vandaar ook dat er meerdere vormen zijn die we toepassen. Je kunt bijvoorbeeld mensen door loting selecteren om hen vervolgens te vragen als groep een oplossing te bedenken. Je kunt mensen ook vragen om zelf in te tekenen om mee te denken en te doen. Je kunt ook doelgericht alle direct betrokkenen uitnodigen en een plekje geven in de besluitvorming (“alle belangen aan tafel”). Je kunt brainstormsessies beleggen en het resultaat (digitaal) voorleggen aan een grote groep. Met al die vormen is inmiddels ervaring opgedaan en de “kinderziekten” zijn eruit gehaald.

Bij iedere vorm kijk je vanzelfsprekend goed of je niemand uitsluit en of alle invalshoeken en belangen betrokken worden. Zo krijg je breed gedragen en creatieve oplossingen van goede kwaliteit. Zo creéer je eigenaarschap. Want hoe kun je verwachten dat iemand zich eigenaar voelt van de oplossing, als diegene geen eigenaar mag zijn van het vraagstuk?

Dat is een serieus aandachtspunt: dat je niet alleen met die mensen de besluitvorming organiseert, die hun weg naar het bestuur toch al goed weten te vinden. Dan zou het inderdaad geen goede afspiegeling zijn. Dit is overigens één van de kinderziekten die bij de meeste actuele voorbeelden in het land al overwonnen is.

Dus dit is een belangrijke voorwaarde: als inwoners het stuur in handen krijgen/nemen is het een vast aandachtspunt om vertegenwoordigers van zoveel mogelijk belangen – en van de diverse groepen mensen – in de besluitvorming een gelijkwaardige plek te geven. Dat vraagt alertheid en inspanning van degene die dit organiseert. Het betekent ook dat het belangrijk is om niet voor slechts één democratische vorm te kiezen, maar om bij de toepassing in te spelen op verschillende behoeften.

Code Oranje bepleit daarom ook niet een “one size fits all” oplossing. Juist per vraagstuk kun je de vorm(en) vinden die het beste bij dat vraagstuk passen. Ook de “laagdrempelige” vormen horen daarbij. Het referendum is daar goed een voorbeeld van. Maar ook aan een “straatinterview”, een app op de mobiele telefoon of games doen mensen mee, die zich bijvoorbeeld bij georganiseerde bijeenkomsten wellicht minder thuisvoelen.

Gelukkig is met al deze vormen al veel geoefend en zijn de kinderziekten wat dat betreft eruit gehaald. Er zijn ook andere landen, Estland voorop, waar bijvoorbeeld reeds digitale systemen zijn opgezet voor het hele land, beveiligd en al. En: juist doordat er veel mensen deelnemen, voorkom je dat “de macht” bij steeds dezelfde personen is belegd.

Dit betekent niet dat er nooit iets mis kan gaan. Overigens geldt dit evenzeer voor het huidige systeem. Er kunnen altijd mensen zijn, die misbruik proberen te maken van een bepaalde aanpak. We zijn niet nau00efef, dus daar zullen we alert op blijven.

Nee, dat is het juist niet. Dat zou wellicht zo kunnen zijn als je al dit soort initiatieven op zijn beloop zou laten. Maar dat is niet wat Code Oranje bepleit. Wij kiezen heel bewust per vraagstuk voor de juiste (en slimme) manier van organiseren. Dat betekent dat we ervoor zorgen dat mensen die minder sterk in hun schoenen staan ook positie krijgen, zodat (ook) zij daadwerkelijk hun punten kunnen agenderen. Ook op dit punt is reeds voldoende ervaring opgedaan, om te zorgen dat niet “egene die het hardst roept” gehoord wordt en gelijk krijgt. Kijk ook eens naar het antwoord hierboven.

In de nieuwe democratie zoeken we voor ieder vraagstuk naar de juiste vorm van samenspel om met de samenleving tot de beste oplossing te komen: maatwerk dus. Dat geldt zowel voor het gemeentelijke, provinciale en nationale niveau.

Maar om het niet bij dit antwoord te laten, en concreet te zijn: voor het nationale niveau denken wij in ieder geval aan het volgende:

  • Voor het formuleren van de agenda van het parlement wordt voortaan niet alleen bij de verkiezingen op een partij gestemd, maar tegelijkertijd ook op thema’s, zodat de bevolking prioriteiten meegeeft aan de politiek. Tevens wordt tussentijds voortdurend de behoefte en de zorgen van de bevolking gepeild, zodat deze leidend is voor de politieke agenda.
  • Geen traditioneel coalitieakkoord, maar een maatschappelijk akkoord. Formatiebesprekingen na de verkiezingen zijn voortaan openbaar en vinden plaats in open communicatie met de samenleving.
  • Voor ieder ministerie wordt een burgerjury gevormd van 100 inwoners. Aangevuld met deskundigen per onderwerp, en met een vertegenwoordiging van een aantal Kamerleden. Aan hen wordt gevraagd om overeenstemming te bereiken over de vraagstukken die zich voordoen. Als overeenstemming wordt bereikt, dan neemt de Kamer het over. Indien er geen overeenstemming wordt bereikt, wordt voor het dilemma een vervolgafspraak gemaakt: dat kan een “traditioneel” politiek debat zijn, een referendum of een combinatie van mogelijkheden.

Dan moeten we terug naar het begin: de agendering. In het geval van de dividendbelasting kwam het voorstel als een konijn uit de hoge (formatie) hoed. Daar ging het al mis, wat ons betreft. Want waar kwam het voorstel vandaan en wie had er behoefte aan? Die behoefte is altijd vraag nummer éénn!

Stel nu, dat er daadwerkelijk in ons land de behoefte bestaat om de internationale concurrentiepositie van het bedrijfsleven te verbeteren. Wat ons betreft is dan de volgende stap dat je de verschillende mogelijkheden om dit te bereiken, verkent. Daarbij kan heel goed de deskundigheid vanuit het bedrijfsleven worden betrokken. En vervolgens ga je die mogelijkheden afwegen. Wat ons betreft aan gemengde gesprekstafels, met alle belangen aan tafel. Kijken of je samen eruit komt, of dat je tegen dilemma’s aanloopt. Op deze manier ontstaan gedragen oplossingen, of maak je de dilemma’s goed zichtbaar. Al deze stappen zijn in het voorbeeld van het afschaffen van de dividendbelasting niet gezet. Dan is het niet vreemd dat er onrust ontstaat. Wij zouden zeggen: keer terug naar het begin. Eerst maar eens de vraag en de behoefte helder krijgen.

Code Oranje werkt graag samen met ieder persoon, initiatief of organisatie die dezelfde of vergelijkbare doelstellingen heeft. Dat geldt dus ook voor lokale politieke groeperingen die de doelstelling delen om de democratie om te vormen in de richting van meer burgerzeggenschap.

Die samenwerking kan verschillende vormen hebben:

  • lokale partijen dragen bij aan de opbouw van de ‘agenda van onderop’
  • (volks-)vertegenwoordigers van lokale partijen nemen deel op de kieslijsten van Code Oranje
  • de lokale partij voegt de naam ‘Code Oranje’ toe aan de eigen naam

Als een lokale partij voor de laatste mogelijkheid kiest, geeft de lokale partij daarmee te kennen – onder behoud van de eigen autonomie – dat de partij deel uitmaakt van een bredere beweging die tot doel heeft de democratie om te vormen. Meerdere lokale partijen in ons land hebben inmiddels deze keuze gemaakt. Overigens staat deze mogelijkheid ook open voor lokale afdelingen van landelijke partijen. Daarvan is tot op heden geen gebruik gemaakt.

Belangstellenden voor een dergelijke samenwerking kunnen contact opnemen met info@wijzijncodeoranje.nl